طرح درس سالانه ریاضی پایه اول ابتدایی | ۳۶ هفته کامل، رنگی و استاندارد برای معلمان
طرح درس سالانه ریاضی پایه اول ابتدایی
نویسنده: امیر محمد | برند: بدنیک | سال تحصیلی: ۱۴۰۵–۱۴۰۴
استاندارد، کامل، قابلفهم
بدون جاافتادگی
اهداف سالانه
- دانشی: شناخت و نامگذاری اعداد ۱ تا ۲۰؛ مقایسه کمّی؛ جمع و تفریق مقدماتی؛ اشکال هندسی پایه؛ مفاهیم اندازهگیری طول، وزن و زمان.
- مهارتی: شمارش جلو/عقب؛ نوشتن صحیح اعداد روی خط زمینه؛ مدلسازی عملیات با اشیاء؛ حل مسئلههای کوتاه و روزمره؛ دستهبندی و الگو سازی.
- نگرشی: علاقهمندی به ریاضی؛ دقت و نظم در نوشتار؛ مشارکت گروهی؛ اعتمادبهنفس در پاسخگویی؛ پشتکار در تمرین.
چارچوب آموزشی هر جلسه
- آغازین (۵–۱۰ دقیقه): فعالسازی قبلی با کارت تصویری/داستانک/بازی کوتاه.
- حین تدریس (۲۰–۲۵ دقیقه): مدلسازی عینی با اشیاء؛ تمرین هدایتشده؛ فعالیتهای جفتی/گروهی.
- پایانی (۵–۱۰ دقیقه): جمعبندی نکتهی طلایی؛ بازتاب دانشآموز؛ تمرین کوتاه.
- ارزشیابی: مشاهده توصیفی، پرسش شفاهی، نمونهکار کتبی، برگههای ۳–۶ سؤالی.
- تکلیف خانگی سبک: ۵–۱۰ دقیقه؛ کاربرگ ساده یا تمرین نوشتار عدد.
نقشه ماهانه مفاهیم
جدول زمانبندی هفتگی (۳۶ هفته)
| هفته | موضوع | اهداف کلیدی | فعالیتها | ارزشیابی |
|---|---|---|---|---|
| ۱ | آشنایی با اعداد ۱–۵ | شناخت، شمارش، نوشتار صحیح | کارت تصویری؛ شمارش با اشیاء؛ نوشتن روی خط | پرسش شفاهی؛ بررسی دفتر |
| ۲ | کم و زیاد (۱–۵) | بیشتر/کمتر/برابر | تطبیق یکبهیک؛ مجموعههای مقایسهای | چکلیست مشاهده |
| ۳ | مسیر نوشتن اعداد ۱–۵ | نوشتار استاندارد، جهتدهی | ردگیری با انگشت؛ تمرین روی خط زمینه | نمونهکار کتبی |
| ۴ | جمعهای ساده با ۱–۵ | مدلسازی جمع، نماد + | چیدن اشیاء؛ نوشتن عبارت جمع؛ بازی گروهی | برگه ۳–۵ سؤال |
| ۵ | شمارش ۶–۱۰ (جلو/عقب) | تثبیت اعداد ۶–۱۰ | فلشکارت؛ شعر شمارش؛ ردیفسازی اشیاء | پرسش پای تخته |
| ۶ | مقایسه تا ۱۰ (＞ ＜ ＝ مقدماتی) | تشخیص رابطهها | اتصال یکبهیک؛ کارتهای برابری | کاربرگ کوتاه |
| ۷ | جمع تا ۱۰ (دو عددی) | مدلسازی؛ نوشتن عبارت | مهره شمارش؛ تمرین جفتی؛ مسابقه کارت جمع | برگه کوتاه |
| ۸ | تفریق مقدماتی تا ۱۰ | برداشت؛ نماد − | حذف اشیاء؛ ترسیم؛ بازی «کم کن و بگو» | پرسش شفاهی |
| ۹ | دایره و مربع (تشخیص/ترسیم) | ویژگیها؛ گوشهها/لبهها | پوستر؛ ردگیری؛ شکار شکلها در کلاس | کارت تطبیق |
| ۱۰ | مثلث و مستطیل | اضلاع؛ گوشهها؛ تفاوتها | ساخت با چوبخط؛ رسم ساده | نمونهکار |
| ۱۱ | دستهبندی اشکال | گروهبندی بر اساس ویژگی | بازی مرتبسازی؛ برچسبگذاری | چکلیست |
| ۱۲ | ترکیب اشکال (ساخت تصویر) | ترکیب؛ خلاقیت بصری | کلاژ هندسی؛ نمایش آثار | ارزشیابی عملکردی |
| ۱۳ | شمارش تا ۱۵ | تثبیت ۱۱–۱۵؛ جلو/عقب | کارتعدد؛ ردیفسازی؛ بازی | پرسش شفاهی |
| ۱۴ | جمع دو مرحلهای تا ۱۵ | مدلسازی؛ راهبرد ترکیب | چیدن اشیاء؛ نوشتن؛ تمرین جفتی | برگه کوتاه |
| ۱۵ | تفریق دو مرحلهای تا ۱۵ | برداشت؛ راهبرد کمکردن | حذف اشیاء؛ ترسیم؛ بازی رقابتی | نمونهکار |
| ۱۶ | مسائل روزمره کوتاه | فهم متن مسئله؛ انتخاب راهحل | داستانک؛ مدلسازی؛ بازتاب | برگه ۶ سؤال |
| ۱۷ | طول (بلندتر/کوتاهتر) | مقایسه طول؛ ابزار ساده | نخ/نوار کاغذی؛ خطکش بازی | پرسش عملی |
| ۱۸ | وزن (سنگین/سبک) | درک نسبی وزن | ترازوی آموزشی؛ مقایسه اشیاء | مشاهده و ثبت |
| ۱۹ | زمان و ساعت ساده | صبح/ظهر/شب؛ عقربهها | ساعت کاغذی؛ بازی زمانبندی | پرسش شفاهی |
| ۲۰ | اندازهگیری در زندگی روزمره | کاربردهای عملی | پروژه کوتاه؛ ارائه گروهی | ارزشیابی عملکردی |
| ۲۱ | شمارش تا ۲۰ (تثبیت) | ۱۶–۲۰؛ جلو/عقب | کارتعدد؛ بازی ایستگاهی | پرسش پای تخته |
| ۲۲ | جمعهای ترکیبی تا ۲۰ | ۲–۳ گامی ساده | مدلسازی؛ تمرینهای ترتیبی | برگه کوتاه |
| ۲۳ | تفریقهای ترکیبی تا ۲۰ | برداشتی چندگامی | حذف ترتیبی؛ ترسیم؛ جفتی | نمونهکار |
| ۲۴ | مرور فصلها | جمعبندی مفاهیم | ایستگاه مرور؛ گفتوگو کلاسی | آزمون ۸–۱۰ سؤال |
| ۲۵ | الگوهای رنگی | تشخیص/تکمیل الگو | مهرههای رنگی؛ ردیفسازی | چکلیست |
| ۲۶ | الگوهای شکلی | ساخت توالیها | اشکال هندسی؛ ساخت الگو؛ گالری | نمونهکار |
| ۲۷ | دستهبندی اشیاء | ویژگیمحور؛ برچسبگذاری | بازی گروهبندی؛ روایتسازی | پرسش شفاهی |
| ۲۸ | مرتبسازی و نظم | ترتیب؛ اول/بعد/آخر | کارتهای ترتیبی؛ داستان تصویری | برگه کوتاه |
| ۲۹ | مرور اعداد ۱–۲۰ | تثبیت جامع | ایستگاههای تمرین؛ بازیهای جمعی | پرسش پای تخته |
| ۳۰ | مرور جمع و تفریق | راهبردهای پاسخگویی | تمرین ترکیبی؛ بازخورد توصیفی | برگه ۸ سؤال |
| ۳۱ | مرور هندسه و اندازهگیری | کاربرد مفاهیم | فعالیتهای ترکیبی؛ پروژه کوچک | ارزشیابی عملکردی |
| ۳۲ | آمادگی آزمون نهایی | مدیریت زمان؛ خواندن سؤال | نمونهسؤالات؛ تمرین پاسخگویی | شبیهساز آزمون |
| ۳۳ | پروژه عدد در محیط | مشاهده و ثبت اعداد | گردآوری مثالها؛ ارائه گروهی | روایت تصویری |
| ۳۴ | بازیهای تقویتی ریاضی | تثبیت مفاهیم | ایستگاه بازی؛ چالشهای سریع | مشاهده مشارکت |
| ۳۵ | کارنمای ریاضی (Portfolio) | جمعآوری نمونهکارها | انتخاب آثار؛ بازخورد توصیفی | ارزشیابی پوشه کار |
| ۳۶ | ارزشیابی پایانی | ارزیابی جامع یادگیری | آزمون کتبی کوتاه + شفاهی | گزارش پیشرفت |
برنامه تفصیلی جلسات (الگوی ثابت برای ۳۶ جلسه)
هر «جزئیات» شامل اهداف، آغازین، حین تدریس، پایانی، ارزشیابی و منابع است. (برای مرور سریع و جلوگیری از شلوغی، باز/بسته شوند.)
مهر – اعداد ۱ تا ۵
جلسه ۱: آشنایی با اعداد ۱–۵
اهداف: شناخت، شمارش، نوشتار.
آغازین: کارتهای تصویری؛ نامگذاری جمعی.
حین: شمارش با اشیاء؛ نوشتن روی خط؛ بازی «پیدا کن چندتاست».
پایانی: نکته طلایی نوشتار عدد؛ تمرین یکخط.
ارزشیابی: مشاهده و پرسش؛ نمونهکار.
منابع: کارتعدد؛ اشیاء کلاس؛ تخته وایتبرد.
جلسه ۲: بیشتر/کمتر/برابر (۱–۵)
اهداف: مقایسه و برابری مجموعهها.
آغازین: دو سبد با تعداد متفاوت.
حین: تطبیق یکبهیک؛ گفتوگو؛ برچسبگذاری.
پایانی: جمعبندی با مثال دانشآموز.
ارزشیابی: چکلیست رفتار شمارش.
منابع: مهره شمارش؛ کارتها.
جلسه ۳: مسیر نوشتن ۱–۵
اهداف: تثبیت نوشتار استاندارد.
آغازین: پوستر مسیر؛ ردگیری هوا.
حین: تمرین روی خط؛ تصحیح فردی.
پایانی: نمایش بهترینها.
ارزشیابی: نمونهکار کتبی.
منابع: پوستر؛ دفتر مشق.
جلسه ۴: جمعهای ساده ۱–۵
اهداف: مدلسازی جمع؛ نماد +.
آغازین: داستانک ۲+۱.
حین: چیدن اشیاء؛ نوشتن؛ تمرین جفتی.
پایانی: مسابقهی جمع سریع.
ارزشیابی: برگه ۳–۵ سؤال.
منابع: اشیای ساده؛ کارت جمع.
آبان – ۶ تا ۱۰ و عملیات مقدماتی
جلسه ۵: شمارش ۶–۱۰
اهداف: تثبیت اعداد؛ جلو/عقب.
آغازین: فلشکارت.
حین: ردیفسازی؛ شعر شمارش.
پایانی: تمرین کوتاه.
ارزشیابی: پرسش.
منابع: کارتعدد.
جلسه ۶: مقایسه تا ۱۰
اهداف: ＞ ＜ ＝ مقدماتی.
حین: اتصال یکبهیک؛ کارتها.
پایانی: جمعبندی.
ارزشیابی: کاربرگ کوتاه.
جلسه ۷: جمع تا ۱۰
اهداف: جمع دو عددی.
حین: مهره؛ تمرین جفتی.
ارزشیابی: برگه کوتاه.
جلسه ۸: تفریق تا ۱۰
اهداف: برداشت؛ نماد −.
حین: حذف اشیاء؛ ترسیم.
ارزشیابی: پرسش شفاهی.
آذر – اشکال هندسی
جلسه ۹: دایره و مربع
اهداف: تشخیص/ترسیم.
حین: پوستر؛ ردگیری؛ شکار شکلها.
ارزشیابی: کارت تطبیق.
جلسه ۱۰: مثلث و مستطیل
اهداف: اضلاع/گوشهها.
حین: ساخت با چوبخط؛ رسم.
ارزشیابی: نمونهکار.
جلسه ۱۱: دستهبندی شکلها
اهداف: گروهبندی.
حین: مرتبسازی؛ برچسب.
ارزشیابی: چکلیست.
جلسه ۱۲: ترکیب شکلها
اهداف: ساخت تصویر.
حین: کلاژ؛ ارائه.
ارزشیابی: عملکردی.
دی – ۱۱ تا ۱۵ و مسائل کوتاه
جلسه ۱۳: شمارش تا ۱۵
اهداف: تثبیت ۱۱–۱۵.
حین: کارتعدد؛ بازی.
ارزشیابی: پرسش.
جلسه ۱۴: جمع دو مرحلهای
اهداف: راهبرد ترکیب.
حین: چیدن اشیاء؛ نوشتن.
ارزشیابی: برگه کوتاه.
جلسه ۱۵: تفریق دو مرحلهای
اهداف: راهبرد کمکردن.
حین: حذف؛ ترسیم.
ارزشیابی: نمونهکار.
جلسه ۱۶: مسئلههای روزمره
اهداف: فهم متن؛ انتخاب راهحل.
حین: داستانک؛ مدلسازی.
ارزشیابی: برگه ۶ سؤال.
بهمن – اندازهگیری و زمان
جلسه ۱۷: طول
اهداف: بلندتر/کوتاهتر.
حین: نخ؛ خطکش بازی.
ارزشیابی: عملی.
جلسه ۱۸: وزن
اهداف: سنگین/سبک.
حین: ترازو آموزشی.
ارزشیابی: مشاهده.
جلسه ۱۹: زمان و ساعت
اهداف: بخشهای روز؛ عقربهها.
حین: ساعت کاغذی؛ بازی.
ارزشیابی: شفاهی.
جلسه ۲۰: کاربرد اندازهگیری
اهداف: کاربرد روزمره.
حین: پروژه کوتاه؛ ارائه.
ارزشیابی: عملکردی.
اسفند – ۱۶ تا ۲۰ و مرور
جلسه ۲۱: شمارش تا ۲۰
اهداف: تثبیت ۱۶–۲۰.
حین: کارتعدد؛ بازی.
ارزشیابی: پرسش.
جلسه ۲۲: جمعهای ترکیبی
اهداف: ۲–۳ گامی.
حین: مدلسازی؛ تمرین.
ارزشیابی: برگه کوتاه.
جلسه ۲۳: تفریقهای ترکیبی
اهداف: برداشتی چندگامی.
حین: حذف؛ ترسیم.
ارزشیابی: نمونهکار.
جلسه ۲۴: مرور فصلها
اهداف: جمعبندی.
حین: ایستگاه مرور؛ گفتوگو.
ارزشیابی: آزمون کوتاه.
فروردین – الگوها و دستهبندی
جلسه ۲۵: الگوهای رنگی
اهداف: تشخیص/تکمیل.
حین: مهرههای رنگی؛ ردیفسازی.
ارزشیابی: چکلیست.
جلسه ۲۶: الگوهای شکلی
اهداف: ساخت توالی.
حین: اشکال هندسی؛ گالری.
ارزشیابی: نمونهکار.
جلسه ۲۷: دستهبندی اشیاء
اهداف: ویژگیمحور.
حین: بازی گروهبندی؛ روایت.
ارزشیابی: شفاهی.
جلسه ۲۸: مرتبسازی و نظم
اهداف: ترتیبدهی.
حین: کارتهای ترتیبی؛ داستان تصویری.
ارزشیابی: برگه کوتاه.
اردیبهشت – مرور و ارزشیابی پایانی
جلسه ۲۹: مرور اعداد
اهداف: تثبیت جامع.
حین: ایستگاهها؛ بازیهای جمعی.
ارزشیابی: پرسش.
جلسه ۳۰: مرور جمع و تفریق
اهداف: راهبرد پاسخگویی.
حین: تمرین ترکیبی؛ بازخورد.
ارزشیابی: برگه ۸ سؤال.
جلسه ۳۱: مرور هندسه و اندازهگیری
اهداف: کاربرد مفاهیم.
حین: فعالیت ترکیبی؛ پروژه کوچک.
ارزشیابی: عملکردی.
جلسه ۳۲: آمادگی آزمون نهایی
اهداف: مدیریت زمان؛ خواندن سؤال.
حین: نمونهسؤالات؛ تمرین پاسخگویی.
ارزشیابی: شبیهساز آزمون.
جلسه ۳۳: پروژه عدد در محیط
اهداف: مشاهده و ثبت.
حین: گردآوری مثالها؛ ارائه.
ارزشیابی: روایت تصویری.
جلسه ۳۴: بازیهای تقویتی
اهداف: تثبیت مفاهیم.
حین: ایستگاه بازی؛ چالشهای سریع.
ارزشیابی: مشاهده مشارکت.
جلسه ۳۵: کارنمای ریاضی
اهداف: جمعآوری آثار.
حین: انتخاب نمونهها؛ بازخورد توصیفی.
ارزشیابی: پوشه کار.
جلسه ۳۶: ارزشیابی پایانی
اهداف: ارزیابی جامع.
حین: آزمون کوتاه + شفاهی.
ارزشیابی: گزارش پیشرفت.
روشهای تدریس و مدیریت کلاس
- یادگیری فعال: استفاده از اشیاء واقعی، بازیهای کوتاه، گفتوگوی هدایتشده.
- تفکیکپذیری: تکلیف سبک برای دانشآموزان نیازمند تمرین بیشتر؛ چالش سریع برای پیشرفتهها.
- بازخورد توصیفی: تحسین تلاش؛ اشاره دقیق به بهبود نوشتار/شمارش.
- مدیریت زمان: پایبندی به چرخه آغازین–حین–پایانی؛ توقف کوتاه برای جمعبندی.
مواد و ابزار آموزشی
- کارتعدد و شکل: ۱–۲۰ و اشکال پایه.
- اشیاء شمارشی: مهره، گیره، مکعب، مداد.
- پوستر مسیر نوشتن: جهتدهی و خط زمینه.
- ابزار اندازهگیری: نخ، خطکش ساده، ترازوی آموزشی، ساعت کاغذی.
- دفتر مشق و برگههای ساده: برای تمرینهای کوتاه.
شاخصهای موفقیت یادگیری
- شمارش روان تا ۲۰: بدون مکثهای طولانی و با دقت.
- نوشتار استاندارد اعداد: رعایت مسیر و اندازه روی خط زمینه.
- حل جمع/تفریقهای ساده: با مدلسازی و سپس بدون مدل.
- تشخیص اشکال و ویژگیها: نامگذاری و کاربرد در محیط.
- درک اندازهگیری پایه: مقایسه طول/وزن/زمان با مثالهای واقعی.
